អ្នកស្តាប់ខ្មែរជាច្រើនចង្អុលទៅទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៥០ ១៩៦០ និងដើមទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០ ថាជាយុគមាសនៃតន្ត្រីពេញនិយមកម្ពុជា។ វាជាពេលនៃស្ទូឌីយោថ្មី វិទ្យុ ភាពយន្ត និងសាលរាំ ដែលអ្នកនិពន្ធ និងអ្នកចម្រៀងខ្មែរលាយទំនុកភ្លេងរបស់ខ្លួនជាមួយសម្លេងពីជុំវិញពិភពលោក។ តន្ត្រីដែលនៅសល់ពីសម័យនេះនៅតែត្រូវបានស្រលាញ់ ច្រៀងឡើងវិញ និងយកទៅប្រើនៅថ្ងៃនេះ។
វិស័យដែលមើលទៅក្រៅ និងមើលចូលក្នុងផង
ភ្នំពេញក្នុងឆ្នាំទាំងនោះបើកចំហចំពោះឥទ្ធិពលពីខាងក្រៅ។ វិទ្យុ និងថាសចម្រៀងបាននាំយកតន្ត្រីរ៉កអ៊ែនរ៉ូល ចម្រៀងបារាំង ចង្វាក់ឡាតាំង និងតន្ត្រីរាំពេញនិយមចូលមក ហើយតន្ត្រីករកម្ពុជាបានយកអ្វីដែលពួកគេស្តាប់ មកធ្វើឱ្យក្លាយជារបស់ខ្លួន។ ក្រុមតន្ត្រីបានបន្ថែមហ្គីតាអគ្គិសនី អ័រហ្គាន និងស្គរទំនើប ខណៈអ្នកចម្រៀងរក្សាលំនាំសម្លេងខ្មែរ និងកំណាព្យខ្មែរក្នុងពាក្យច្រៀង។ លទ្ធផលគឺសម្លេងដ៏ពិសេសមួយដែលមិនអាចកើតចេញពីកន្លែងផ្សេងបានឡើយ។
ចម្រៀងពេញនិយមក្នុងអំឡុងពេលនោះក៏ខ្ចីទម្រង់បុរាណដែរ។ ចង្វាក់រាំដូចជារាំវង់ ដែលជារបាំវង់មូលរបស់ខ្មែរ បានលេចឡើងជាមួយចាចាចា ធ្វីស និងរ៉ក។ ភាពយន្ត និងរឿងសម្តែងត្រូវការចម្រៀង ដែលជួយផ្សព្វផ្សាយបទថ្មីៗទៅដល់ក្រៅរាជធានី។
សម្លេងដែលមនុស្សនៅតែចងចាំ
មានឈ្មោះមួយចំនួនដែលគេនិយាយឡើងវិញជាច្រើនដងនៅពេលនិយាយអំពីសម័យនេះ៖
- ស៊ិន ស៊ីសាមុត ដែលគេហៅជាទូទៅថាជាស្តេចចម្រៀងខ្មែរ ជាអ្នកចម្រៀង និងអ្នកនិពន្ធដ៏សម្បូរបទ
- រស់ សេរីសុទ្ធា ជាសម្លេងស្ត្រីមួយដែលគេកោតសរសើរខ្លាំងបំផុតនៅសម័យនោះ
- ប៉ែន រ៉ន ហួយ មាស មាស សាម៉ន សុស ម៉ាត់ និងអ្នកផ្សេងៗជាច្រើនទៀត ដែលធ្វើឱ្យវិស័យនេះសម្បូរបែប
- យ៉ុល អូឡារ៉ុង និងតន្ត្រីកររ៉កផ្សេងទៀត ដែលរុញសម្លេងទៅរកអារម្មណ៍ឆៅៗ និងពិសោធន៍ជាង
សិល្បករទាំងនេះជាច្រើននិពន្ធ ឬរួមនិពន្ធចម្រៀង ច្រៀងគូ និងប្តូរប្រភេទពីចម្រៀងស្នេហា ទៅចម្រៀងរាំ និងចម្រៀងក្នុងភាពយន្ត។ ចម្រៀងអំពីស្នេហា ការនឹករលឹក ការបែកគ្នា និងជីវិតប្រចាំថ្ងៃរបស់ពួកគេ គឺជាមូលហេតុដែលសម័យនេះត្រូវបានចងចាំដោយក្តីស្រលាញ់។
ការរំខាន និងការបាត់បង់
ភាពរីកចម្រើននេះត្រូវបានកាត់ផ្តាច់នៅពាក់កណ្តាលទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៧០។ នៅសម័យខ្មែរក្រហម តន្ត្រី និងសិល្បៈត្រូវបានបង្ក្រាប ហើយតន្ត្រីករជាច្រើន រួមជាមួយជនជាតិកម្ពុជាជាច្រើនរាប់មិនអស់ បានបាត់បង់ជីវិត ឬបាត់ខ្លួន។ ស្ថានភាពនៃមរណភាពរបស់សិល្បករមួយចំនួននៅតែមិនទាន់ច្បាស់លាស់។ ថាសសម្លេង ឧបករណ៍ភ្លេង និងឯកសារកំណត់ត្រាក៏បានបាត់បង់ផងដែរ ហើយអ្វីដែលនៅសល់ត្រូវបានរក្សាទុកដោយសំណាងល្អ និងដោយការយកចិត្តទុកដាក់របស់អ្នកស្តាប់ និងអ្នកប្រមូល។
ការរកឃើញឡើងវិញ
ក្នុងរយៈពេលជាច្រើនទសវត្សរ៍ក្រោយមក សម្លេងដែលនៅសល់ត្រូវបានចេញផ្សាយឡើងវិញ ចម្លង និងបញ្ជូនបន្តរវាងគ្រួសារ ហើយចម្រៀងទាំងនោះបានរកឃើញអ្នកស្តាប់ថ្មីទាំងក្នុងប្រទេសកម្ពុជា និងនៅបរទេស។ ភាពយន្តឯកសារឆ្នាំ២០១៤ មួយដែលមានចំណងជើងថា Don't Think I've Forgotten ប្រាប់រឿងរ៉ាវនៃតន្ត្រីនេះ និងមនុស្សដែលបង្កើតវា។ សិល្បករកម្ពុជាសម័យថ្មីច្រើនតែច្រៀងឡើងវិញ ឬបកស្រាយបទបុរាណ ហើយក្រុមតន្ត្រីនៅបរទេសក៏បានទទួលការបំផុសគំនិតពីសម្លេងនេះដែរ។
មូលហេតុដែលវានៅតែសំខាន់
យុគមាសបង្ហាញថាប្រទេសតូចមួយអាចបង្កើតតន្ត្រីដែលមានទំនុកចិត្ត មានភាពច្នៃប្រឌិត និងមានលក្ខណៈខ្មែរពិតប្រាកដ។ វាក៏រំលឹកយើងថាការចងចាំវប្បធម៌អាចងាយបាត់បង់ប៉ុណ្ណា។ ការស្តាប់ចម្រៀងទាំងនេះ ការរៀនឈ្មោះអ្នកចម្រៀង និងការចែករំលែករឿងរ៉ាវនៅពីក្រោយចម្រៀង គឺជាវិធីមួយដើម្បីរក្សាការចងចាំនោះឱ្យនៅរស់។
ប្រសិនបើអ្នកចង់ស្វែងយល់ សូមស្វែងរកអ្នកចម្រៀងខាងលើនៅលើ Khmer Beat ឬរកមើលបណ្តុំ «បទចាស់» ហើយស្តាប់បទពីរបីរបស់ម្នាក់ៗក្នុងពេលតែមួយ។ អ្នកនឹងឮយ៉ាងរហ័សនូវការលាយបញ្ចូលគ្នារវាងទំនុកភ្លេងខ្មែរ និងឥទ្ធិពលពីខាងក្រៅ ដែលជាលក្ខណៈពិសេសនៃសម័យនោះ។